سایت بندپی Bandpay.ir

نوروز و بازی‌های فراموش شده محلی در مازندران

نوروز فرصتی برای احیای بازی های بومی و محلی فراموش شده و ریشه دار در تاریخ و فرهنگ غنی مازندران است که اکنون در سبد بازی های کودکان و بزرگان جای خالی آنان احساس می شود.

سایت بندپی – سرویس فرهنگی: سی کل، تب، آغوزکا، چشت ترک کا ( قایم ماشک) سلام سالار، هفت سنگ، قیش کا( کمربند بازی)، مرغنه کا و … از جمله بازیهای سنتی و بومی مازندرانی ها است که در ایام عید در برخی نواحی بویژه مناطق روستایی رواج می گیرد.

زندگی شهرنشینی و مدرنیته شدن برخی از بازی های محلی و نشاط آور را به دست فراموشی سپرد و به تاکید صاحبنظران، احیای بازی های سنتی و بومی علاوه بر انتقال داشته های فرهنگی در پویایی و نشاط نسل نو حائز اهمیت است.

عمو شمسعلی ترک از روستاییان بخش کجور نوشهر درباره بازیهای سنتی منطقه به خبرنگار مهر می گوید: آغوزکا یا گردو بازی از جمله بازی های سنتی بود که بازیکنان گردوها را دو به دو روی یکدیگر چیده و هر یک به نوبت با گردویی به نام کل یا تیره (گردوی بزرگ تر) به گردوها می زنند، اگر نفر اول به گردوها زد و آنها را انداخت فعلا" برنده محسوب می شود و بقیه بازیکنان باید به تیره او بزنند هر کسی موفق شد صاحب همه گردوها می شود در غیر این صورت نفر اول همه گردوها را جمع می کند.

وی با اشاره به اینکه چلیک مارکا از دیگر بازی هایی قدیمی است که اکنون دیگر انجام نمی شود، گفت: برای بازی دو تکه چوب یا چلیک و و چوب بزرگ یا مارکا نیاز است و ابتدا چوب کوچک را روی گودالی قرار می دهند سپس با چوب بزرگ به زیر چوب کوچک کی زنند و آن را به طرف بالا پرت می کنند، چوب هر یک از بازیکنان که مسافت بیشتری را طی کند، آن گروه برنده می شود افراد بازنده باید به برندگان سواری بدهند.

زرین کا، ریسمان بازی، کشتی لوچو از دیگر بازی های سنتی مازندران است که در ایام عید در مناطق مختلف انجام می شود. در بازی رزین کا، رزین وسیله چوبی به شکل Y است که تکه نوار لاستیکی به دو سر انتهای چوب بسته می شود. بازیکن با گذاشتن سنگ لای لاستیک و کشیدن آن به طرف عقب سنگ را پرتاب می کند.

از دیگر بازی های نمایشی سنتی مازندران به ویژه در غرب استان، ریسمان بازی است. این بازی غالبا" در مراسم عروسی برگزار می شد. ریسمان بازان دو نفر هستند یک نفر به عنوان بند باز بالای طناب راه می رود و دیگری به نام شیطانک در پایین می ایستد. بند باز بالای طناب با گذاشتن مجمع روی سر یا سوار شدن روی دوچرخه روی طناب راه می رود و شیطانک نیز در پایین با درآوردن شکلک و حرکات خنده آور تماشاچیان را سرگرم می کند بعد از پایان نمایش شیطانک در بین تماشاچیان می چرخد و پول و شیرینی جمع می کند از صاحب خانه نیز پول و شیرینی می گیرند.

کشتی لوچو از کشتی های محلی استان مازندران است و در گذشته در مراسم عروسی اجرا می شد. اما امروزه در بعضی از نقاط استان این کشتی همه ساله در تابستان بعد از وجین شالی، هنگام فراغت کار روستاییان ، انجام می شود. در ایام دیگر مانند اعیاد مذهبی و ملی نیز کشتی لوچو برگزار می شود و جایزه برنده یک راس گاو است که توسط اهالی خریداری می شود.

برای مسابقه دو نفر از کشتی گیران با تجربه به عنوان داور انتخاب می شوند در این کشتی هر گونه ضربه زدن به بدن یا سر حریف، گرفتن انگشت دست ، سرچنگک و ضربه زدن به کتف و گرفتن گوش، خطا محسوب می شود. کشتی گیری که در این دو هفته تمامس حریفان را شکست دهد، برنده مسابقه است. در طول برگزاری مسابقه ساز و دهل نیز نواخته می شود تا شور و هیجان بیشتری به مسابقه بدهد.

همچنین از سرگرمی های دیرپا، مراسم گاو جنگی در روستای شیر کلا شهرستان نور است که به زبان محلی تشک جنگی نامیده می شود. این مسابقه هر سال و یک هفته بعد از اتمام کشتی لوچو در اوایل مرداد ماه به مدت 10 روز برگزار می شود. قبل از انجام مسابقه از اهالی محل مبلغی پول بابت هزینه های ضروری جمع آوری می شود. چند روز پیش از مسابقه از طریق نامه تاریخ برگزاری مسابقه به اطلاع اهالی روستاها وشهرها و حتی استان های همجوار رسانده می شود. هزینه نگه داری مهمانان در روستا و کرایه از پول جمع آوری شده پرداخت می شود.

سی کل چک از دیگر بازیهای سنتی مردمان مازندران است که ابتدا گروهی که می خواهند بازی را آغاز کنند بین خود دو نفر را به عنوان رهبر (سلارsalar ) انتخاب می کنند که معمولا زبده تر و زرنگتر و ماهر تر از دیگران هستند، یارگیری بدین نحو صورت می گیرد که در محل برگزاری دو به دو ، مخفیانه ، از برابر سلار ها فاصله می گیرند و برای خود نامهایی مثل شیر، ببر، طوطی، طاووس، انار یا گل که هریک مظهر شجاعت، قدرت، زیبایی  و شیرینی است انتخاب می کنند و دوباره به پیش سلارها می آیند  و یکی از آنان رو به سلارها کرده می گوید: سلام سلار، سلار: علیک برار و پس از ان یکی از دو نفر به عنوان مثال می گوید: طوطی خاینه ( می خواهی = xayne ) یا طاوس که یکی از سلارها طبق نوبت برای یارگیری با اعضا و گروه خود مشورت و یکی را به دلخواه انتخاب می کند و کار یارگیری بدین نحو پایان می گیرد  سپس برای شروع بازی سی کل یا دو شاخه را محکم در مرکز زمین فرو می کنند که بر اثر برخورد با توپ ، نیفتد و از جا در نیاید.

پس از آن سی کل چو (چک) را در دو طرف سی کل بصورت حاءل قرار می دهند که بر اثر برخورد توپ به سی کل  و همان چک به زمین بیفتد اما مکان قرار گرفتن دو تیم در بازی به این صورت می باشد که با پانزده شاب (گام) بلند سلار ( قدمهای بلند سلار) از دو طرف محل استقرار سی کل چو تعیین می شود که به نامهای گل بالا و گل پایین معروف است.

بازی های کامپیوتری عامل فراموشی بازی های اصیل

یک کارشناس مسائل فرهنگی با بیان اینکه متاسفانه در حال حاضر بازیهای کامپیوتری و تلویزیونی باعث فراموشی و انزوای این بازیهای اصیل شده اند و گفت: باید برای آموزش بازی های محلی در زنگ های ورزش مدارس برنامه ریزی شود، چون کودکان و نوجوانان بیشتر وقت خود را با هم سن و سالان خود در مدارس می گذرانند.

محمد خزایی در گفتگو با خبرنگار مهر، از نبود آگاهی کافی و شناخت مناسب از بازی های بومی و محلی در مدیران و سیاست گذاران آموزشی ملی واستانی انتقاد کرد و افزود: یکی از بهترین شیوه ها، آموزش بازی های بومی-محلی به کودکان و نوجوانان در مقاطع مختلف تحصیلی و براساس قدرت بدنی و توانایی ذهنی آنها است زیرا آنان در حین بازی و به اقتضای آن، باهم به زبان محلی صحبت می کنند و قانع بودن به سهم خود و راضی بودن به نتیجه را یاد می گیرند.

افزود: صدا و سیما می تواند با برنامه سازی به ویژه در برنامه های کودک، ازکودکان و نوجوانان برای انجام بازی ها و ورزش های بومی و محلی استفاده کند و گامی اساسی در آموزش، احیا و ترویج و توسعه این بازیها بردارد.

وی با اشاره به این که درب ازیهای میدانی، استعدادهای کودکان بروز یافته و موجب افزایش توان ذهنی و فیزیکی آنها می شد گفت: در بازی های میدانی، کودکان نحوه ارتباط با دیگران را به خوبی یاد می گرفتند.

 چمیلیک، آیترک، گونترک (ماه میخوام – آفتاب میخوام)، اته بزهکا، ادنگ قلوک، ارکون ورکون، ارنگ و مرنگ، استا میخوام بیایم از باغت گل بچینم، اغوزچالی، السلام‌علیک خال خالکه، اودنگه‌تیر، بلنیکا، بورد- بورد (رفت، رفت)، پاچوبازی ، پکپکی، پلنگ پرشی، پنجه، پیشه‌کا، تب وچه له، تبکا (توپبازی)، ترنابازی، توپا قاچ، تلاجنگی، جوزکا، جهنم‌کا، چرخک‌کا، چش بهچش، چک بهچک، چلیک‌کا ، چلى مالکا، چوخر سواری، چهارراه ، خرجین هاله، خرسواری ، دچرخه‌کا، دسه بزهکا، دغلبازی، دنقول‌کا ، دیواری ، ذکر خنجر ، رسنکا، رسنکیوک، زوزو، سر بپرىکا، سرسنگ بهسنگ، سنگچران، سنگ کشتی، سیتکا، شاهوزیرکا، شیر و پلنگ، شیطان‌بازی، علیخان جرجور، قابکا، کشتى باشال، کشتى کمری، کلاحسابه، کلک‌تراش، کمربندبازی، کیوبه، گیروش (ترکمنی)، گزکا، گودلهزنی، لاپهکا، لیسبرلیس، مردخدا ، مرغنه جنگی ، نعش، وجهکا، هفت سنگ، یک چک دو چک ، یک دبه – دو دبه و… از دیگر بازیهای محلی است که امروز بیشتر آنان منسوخ شده است.

منبع : خبرگزاری مهر / لینک خبر : http://www.mehrnews.com/detail/News/2260110

۲ پاسخ

  1. ممنون گزارش جالبی وه ، من شه کجوری هسمه ، ییلاق که شومی دور هم قیش کا و شاه و وزیر کا و چندتا دیگه از بازی های محلی ره انجام دمی … البته نوشهر هم که درمی ، گاها فامیلا دور هم جمع وومی هین بازی ها ره انجام دمی منتهی ییلاقی دله کا هاکردن ، صفای دیگه ای دارنه …

  2. با سلام خدمت دوستان گرامی . گزارش زیبایی بود حقیقتش اسم بعضی از این بازی ها را اولین بار هست که می شنوم . امیدواریم این بازی ها که هم ورزش روح بود و هم ورزش جسم مجددا احیاء شوند .

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دسته‌ها
آمار سایت
  • ۱
  • ۷۶۵
  • ۱,۰۸۴
  • ۳۴,۷۹۳
  • ۳۶۵,۱۵۴
  • ۸,۱۶۵,۳۲۲
  • ۱۰۸,۸۶۶
  • ۷۲۳
  • ۷,۳۳۹
  • ۱۹ مرداد, ۱۴۰۱