سایت بندپی Bandpay.ir

سالِ آخِر چهارشنبه (چهارشنبه سوری) در بندپی

جشن چهارشنبه سوری که یکی از جشن های ایران باستان است اکنون در شب آخرین چهارشنبه سال برگزار می شود.خاص ترین آیین این جشن در نزد مردم بندپی، پختن آش ترش در صبح روز چهارشنبه است. 

سایت بندپی – جشن چهارشنبه سوری که یکی از جشن های آتش ایران باستان است هم اکنون در شب آخرین چهارشنبه ی هر سال برگزار می شود. اما در مورد پیدایش و چگونگی برگزاری آن اتفاق نظر نیست.عده ای این جشن را مربوط به ایران باستان می دانند و گروهی آن را جشنی مربوط به سده های نخست اسلامی که اشکال و آیین های آن ریشه در فرهنگ ایران باستان دارد، می دانند.

بی شک تقسیم ماه به چهار بخش و نام های هفته ی امروزی در ایران قبل از اسلام وجود نداشته است و هر روز ماه نامی داشته است و در روزی که نام ماه و نام آن روز یکسان بوده جشن برگزار می شد. مثلا در شانزدهمین روز از ماه مهر که به نام مهر بوده است، جشن مهرگان برگزار می شده است.

یکی دیگر از موضوعاتی که باید به آن توجه شود این است که در گاهشماری ایرانیان شبانه روز از سپیده دم آغاز و تا سپیده دم روز بعد پایان می یابد اما در گاهشماری تازیان (اعراب) شبانه روز از غروب آغاز تا غروب روز بعد ادامه دارد.بنابراین بر پایه ی این دلایل می توان گفت که جشن چهارشنبه سوری مربوط به دوران اسلامی ایران است، به ویژه آنکه در باور تازیان چهارشنبه روزی نحس و نامبارک بوده است. اما قطعا اشکال و آیین های آن مربوط به ایرانیان است چه تازیان منطقا نباید آتش را تقدیس می کرده اند و تقدیس آتش مربوط به مناطق سردسیر است.

یکی از اهداف جشن چهارشنبه سوری تقدیس آتش در واپسین روزهای زمستان درست هنگامی که سرما رخت برمی بندد، است.دلیل تقدیس آتش در این روز می تواند بیدار کردن و تحریک خورشید باشد تا بر جهان بتابد و جهان را از فسردگی و سکون خارج بکند.اساسا تقدیس آتش برای بارور کردن طبیعت است.

عده ای که جشن چهارشنبه سوری را مربوط به ایران باستان می دانند بر این باورند که جشن سوری در ایران باستان در یکی از چند شب پایانی سال برگزار می شده است و با آتش افروزی همراه بوده است. بر عقیده ی این افراد در دوران اسلامی بعد از نام گذاری روزها به دلیل بدیمن بودن چهارشنبه در نزد تازیان این جشن در آخرین چهارشنبه سال برگزار می شود تا نحوست و بدیمنی این روز از بین برود.

دلایل دیگری برای انتخاب چهارشنبه می آورند. مشهور است که مختار، منتقم خون حسین(ع)، در هنگام خروج خود دستور داد که شیعیان بر پشت بام های خود آتش بیافروزند تا موافقان و مخالفان خود را از هم تمییز دهد و می گویند که آن روز چهارشنبه آخر سال بوده است.

در ابتدا به نظر می رسد که نیاکانمان فقط آتش می افروختند زیرا آتش در میان ایرانیان مظهر پاکی، طراوت، روشنی، تندرستی و در آخر مظهر خدا بوده است، و بعد کم کم رسم پریدن از آتش و خواندن ترانه ها پدید آمده است. استاد ابراهیم پورداوود این رسم را مربوط به روزگاران پس از اسلام می داند هنگامی که ایرانیان دیگر مانند نیاکان خود آتش را نماینده ی فروغ ایزدی نمی دانستند و آن را تقدیس نمی کرده اند.

جشن شب چهارشنبه سوری چه مربوط به ایران باستان باشد چه مربوط به دوران اسلامی ایران، همراه با برافروختن آتش بوده است که هدف آن نیرو دادن به خورشید در پایان خمودگی زمستان و در آستانه ی بهار بوده است.

این جشن همراه با آیین های دیگر بوده است که از نمونه های آن می توان به پخش آجیل مشکل گشا، قاشق زنی، فال گوش وایستادن، فال کوزه، پختن آش نذری و دیگر مراسم و آیین ها که در مناطق مختلف ایران متفاوت است، اشاره کرد.

چهارشنبه سوری در بندپی

یکی از ویژگی های جشن های ایرانیان و از جمله چهارشنبه سوری این است که در هر منطقه از ایران با توجه به طبیعت و محیط زندگی باشندگان آن منطقه آیین های متفاوتی در برگزاری آن جشن ها اجرا می شود. مسلما منطقه ی بندپی از این قانون مستثنی نیست.

به دلیل اینکه چهارشنبه سوری در آستانه ی آغاز سال نو و جشن های نوروزی برگزار می شود، گاهی آیین های مشترکی با نوروز دارد. مانند خانه تکانی و تمیز کردن خانه که در آستانه ی سال نو برگزار می شود می تواند مربوط به جشن فروردگان باشد که در روزهای آخر سال برگزار می شد.

نیاکانمان اعتقاد داشتند که در شب بیست وششم اسفند فروهرها و روان درگذشتگان فرود می آیند و حدود ده روز در این جهان می مانند بنابراین برای شادکردن این روان ها از خود به رفت و روب خانه ها می پرداختند و سفره می گستراندند و بر بام خانه ها چراغ  و آتش می افروختند.

اما به هرحال به اعتقاد مردم بندپی در روز چهارشنبه آخر سال می بایست خانه مرتب و تمیز باشد. همچنین آن ها در غروب سه شنبه بر سر چشمه ها چراغ می افروختند که باز می تواند ریشه در جشن فروردگان داشته باشد.

روشن کردن آتش و پریدن از روی آن و خواندن ترانه معروف سرخی تو از من، زردی من از تو که در همه جای ایران رواج داشته و دارد، در بندپی نیز اجرا می شود اما به نظر می رسد در گذشته بسیار پررنگ تر از امروز بوده است.

یکی از موضوعات مهم و جالب توجه در جشن چهارشنبه سوری اهالی بندپی این است که بخشی از آیین و آداب این جشن در صبح روز چهارشنبه برگزار می شود. نیاکانمان در این روز بر این باور بودند که نباید در این روز به کار بپردازند و این روز را به استراحت و شادی می پرداختند شاید به همین دلیل بوده است که بر روی دستگاه نخ ریسی (چل) خود پارچه ای می انداختند.

خاص ترین آیین چهارشنبه سوری در نزد مردم بندپی، پختن آش ترش در صبح روز چهارشنبه است. پختن این آش چنان مهم بوده است که از چند روز قبل برای تهیه ی مقدمات آن آماده می شدند و بر این اعتقاد بودند که باید در پختن آن هفت نوع ترشی، انواع ادویه، گلپر، انواع سبزی که در آن موقع سال در طبیعت وجود داشته است مانند پونه (اوجی)، ایه (زلنگ)، اناریجه، گزنه و… استفاده کنند.

اعتقاد عمومی بر این است که این آش باعث دفع انواع بیماری ها و ناراحتی ها یی که درطول سال در بدن انسان رخنه کرده اند، می شود.هنگام پختن آش سکه ای در آن می انداختند و باور داشتند هرکس این سکه را بیابد خوش شانس ترین فرد خانواده در سال آینده خواهد بود و سال خوب و خوشی را در پیش خواهد داشت.

فروهر: ایرانیان باستان انسان را مرکب از پنج قوه می پنداشتند «اهو»، «دین»، «بوی»، «روان» و «فروهر». فروهر به موجب اوستا نیرویی است ایزدی و جاویدان که با مرگ تن از بین نمی رود. (برومند سعید، جواد، نوروز جمشید، تهران، انتشارات توس، 1388)

منابع :

رضی، هاشم: گاهشماری و جشن های ایران باستان، تهران، انتشارات بهجت، 1371.

مصاحبه با افراد بومی منطقه.

این گزارش در تاریخ 25 اسفندماه 1393 منتشر شده که به مناسبت نزدیک شدن به سال نو بازنشر شده است.

۸ پاسخ

  1. بدینوسیله از تلاش های دوستان عزیز آقایان ادبی و غلامعلی نیا در خصوص نشر فرهنگ غنی مردم بندپی و همچنین برگزاری مراسم گوناگون فرهنگی تقدیر و تشکر بعمل می آید امیدواریم سال خوشی پیش رو داشته باشید.

    دی شد و بهمـــن گذشت فصل بهاران رسید جلوهء گلشن به باغ همچو نگاران رسیـــــد

  2. درباره تاریخ آیین ۲۶ عیذ ماه =جشن مردگان با آیین پهلوانی= که هرساله درمنطقه شیخ موسی برگزار میشود مطلب بویسید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دسته‌ها
آمار سایت
  • ۷۶۵
  • ۱,۰۸۴
  • ۳۴,۷۹۳
  • ۳۶۵,۱۵۴
  • ۸,۱۶۵,۳۲۲
  • ۷۲۳
  • ۷,۳۳۹