سایت بندپی Bandpay.ir

تقویم سایت بندپی و روش محاسبه ماه های تبری در گاهشمار فرس

بازدیدها: 12

پیشینه تقویم تبری به همراه توضیحات کامل و عکس تقویم بندپی در سایز اصلی ، برای آن دسته از دوستانی که مایل بودند از پیشینه این تقویم و همچنین روش محاسبه ماه های فرس آن که برای نخستین بار در سطح بخش بندپی طراحی و به چاپ رسیده است بیشتر بدانند. 

گاه‌شماری زرتشتی

بعد از پادشاهی داریوش بزرگ٬ گاه‌شماری زرتشتی در ایران گسترش یافت. این گاه‌شماری تقویم دینی مزدیسنا و یا گاه‌شماری اوستایی نیز نامیده می‌شود. واحدهای تقسیم زمان این گاه‌شماری مانند روز٬‌ برج٬ فصل و سال در این گاه‌شماری٬ بر اساس باورها٬ آیین‌ها و اسطوره‌های مذهبی زرتشتی است و بنابر نیازهای دینی زرتشتی و انجام مراسم و فرایض دینی زرتشتیان بنا شده‌است.

در زمان ساسانیان این گاه‌شماری به دو گونهٔ کاربرد داشته‌است:

گاه‌شماری عرفی یا سیار

این گاه‌شماری ناقص و برای کاربرد مردم بود. دراین گاه‌شماری٬ یک سال ۳۶۵ روز بود و دارای ۱۲ ماه سی‌روزه و ۵ روز اضافه بود که به این پنج روز اضافه اندرگاه گفته‌می‌شود. در این گاه‌شماری کسر تقریباً معادل یک‌چهارم روز به حساب نمی‌آمد. از این رو این گاهشماری هر چهار سال یک روز عقب می‌افتاد.

 

گاه‌شماری بهیزکی

گاه‌شماری بهیزکی یا وهیزکی نزد ستاره‌شناسان و موبدان زرتشتی کاربرد داشت. گاهشماری بهیزکی دقیق‌تر از سیار بود و برای جبران عقب‌افتادگی و مطابق نگاه داشتن گاه‌شماری به سال خورشیدی واقعی بکار می‌رفت. زیرا گاهشماری سیار هر چهار سال یک روز عقب می‌افتاد یعنی هر ۱۲۰ سال یک ماه. پس موبدان هر ۱۲۰ سال یک ماه به سال می‌افزودند از این رو نوروز تقریبا دوباره با نوروز نجومی (لحظه اعتدال بهاری) تطبیق می‌یافت.

 

در دوره اشکانی و ساسانی

پس از حمله اسکندر که منجر به سقوط شاهنشاهی هخامنشی و تسلط یونانیان بر ایران شد٬ سلوکیان بر سر کار آمدند و با رواج گاه‌شماری یونانی در ایران٬ گاه‌شماری زرتشتی از رسمیت افتاد و به دنبال آن در دوره اشکانیان اگر چه این تقویم در میان مردم رایج بود٬ ولی به دلیل بی‌دقتی در کبیسه‌گیری مورد استفاده قرار نگرفت و به تدریج به طور کلی مغشوش شد تا اینکه در دوره ساسانیان مجددا زنده شد و سر و سامان گرفت.

شاهنشاهی ساسانی سیاست دینی را بر حمایت از دین زرتشت نهاد و بسیاری از مسائل دینی را احیا کرد. در نتیجه به منظور برقراری آیین‌های دینی و دقت و صحت هر چه بیشتر در اعمال فرایض دینی زرتشت٬ به سر و سامان دادن و اصلاحات اساسی در گاه‌شماری زرتشتی پرداخت. به دنبال این روند گاه‌شماری مزدیسنا در دوره ساسانی با حفظ خصوصیات دینی٬ تقویم رسمی٬ سیاسی٬ دینی و عمومی شاهنشاهی ایران شد و سرآغاز آن٬ تاسیس شاهنشاهی ساسانی در سال ۲۲۴ پس از میلاد همزمان با پادشاهی اردشیر بابکان قرار گرفت و شاهان پس از او نیز همین روش را در پیش گرفتند. در دوره ساسانی معمولاً هر شاهنشاه ساسانی یا مبنای تقویم را سال «به‌شاهی رسیدن خود» می‌نهاده یا مبنا را بر مبنای گاه‌شماری دوره سلوکیان که با سال ۳۱۲ ق. م. آغاز می‌شده‌است می‌گذاشت. به عنوان مثال برای شمردن سالیان٬ گفته می‌شد 'سال سوم اردشیر'. این سنت تا آخرین شاه این دودمان٬ یزدگرد سوم برقرار بود.

 

تقویم یزدگردی

تقویمی که بعد از انقراض سلسله ساسانی در نزد ایرانیان که دین خود را حفظ کرده بودند رایج شد تقویم بزدگردی نام گرفت. در دوره ساسانی سال آغاز پادشاهی هر شاه به عنوان سرآغاز سال‌شمار گاهشماری در می‌آمد. به عنوان مثال برای شمردن سالیان٬ گفته می‌شد سال سوم اردشیر. این سنت تا آخرین شاه این دودمان٬ یزدگرد سوم برقرار بود. اما با کشته‌شدن او و سرنگونی شاهنشاهی ساسانی٬ چون شاه دیگری بر سر کار نیامد٬‌ تا امروز سالیان گاه‌شماری زرتشتی از آغاز شاهی یزدگرد شمرده می‌شود. برای همین گاه‌شماری یزدگردی نام گرفته‌است.

این تقویم برای ایرانیان هندپاکستان و ایران جهت استفاده در مراسلات و مکاتباتشان استفاده می‌شد. از آنجا که این تقویم ادامه تقویم فرس قدیم و مزدیسنا است, تاریخچه پیدایش آن از اسطوره‌های ملی ایران سرچشمه می‌گیرد. برخی آن را به هوشنگ شاه پیشدادی و برخی دیگر به جمشید شاه نسبت داده‌اند. همچنان که در تقویم یزدگردی نیز بعضی‌ها سال جلوس و برخی سال مرگ پادشاه را مبدا قرار داده‌اند.

 

ویژگی‌ها

بعد از گذر سال‌های بسیار و بعد از این که ژولیوس سزار، در ۴۶ سال قبل از میلاد مسیح تقویم ۳۶۵ روزه را اعمال کرد، پادشاه ساسانی اردشیر اول از این ترکیب که توسط سزار به کار برده شده استقبال کرد و ۵ روز به تقویم ایرانی اضافه کرد. در واقع این دو تقویم، و بسیاری از تقویم‌های کنونی دنیا که ۳۶۵ روز در سال دارند، از تقویم مصری اشتقاق پیدا کردند.

هر روز سال برای زرتشتی‌ها اسم و رسمی داشت، و ۵ روز هم به نام روزهای گاتاها که قسمتی از اوستا است به تقویم اضافه شد، ولی به دلیل عقب و جلو شدن روزها مشکلاتی در نظم تقویم ایجاد شد. جشن‌ها و روزهای مهم سال با اضافه شدن این ۵ روز به هم ریخت و باعث سردگمی مردم برای اجرای مراسم و جشن‌ها شد به همین دلیل تا به امروز بسیاری از جشن‌های زرتشتی در دو تاریخ متفاوت برگزار می‌شوند.هرمز یکم نوهٔ اردشیر اول و یزدگرد سوم تلاش‌های بسیاری برای سامان دهی این مشکل انجام دادند و تغییرات ایشان آخرین تغییرات این تقویم بود. در سال ۶۳۲ بعد از میلاد مسیح پس از به قدرت رسیدن یزدگرد سوم دورهٔ جدید تقویم نگاشته شد.

روزهای سال را به طور مساوی به ۱۲ ماه ۳۰ روزه تقسیم می‌کنند و پنچ روز اضافی را بعد از آخر ماه اسفند و یا اول ماه فروردین می‌آورند, اسامی ۱۲ ماه همان اسامی سال شمسی امروزی است. ایرانیان قدیم ,خرده ایام, یعنی تقریبا شش ساعت مانده از هر سال را با اعمال کبیسه‌ای به نام بهیزک جبران می‌کردند, اما بعد از سقوط سلسله ساسانیان برخی از زرتشتیان دیگر کبیسه و بهیزک را در نظر نگرفتند و سال را تنها ۳۶۵ روز حساب کردند، در نتیجه اول فروردین ماه هر چهار سال [و بندرت پنج سال] یک روز عقب می‌رود و نوروز حقیقی با زمان تحویل آفتاب در برج حمل برابر نمی‌شود و در یک دوره 1508ساله دوباره به نقطه اول می‌رسد.

Final(Bandpay.ir)1تقویم فرس مازندرانی "رایج میان اهالی بندپی"

این تقویم شامل 12 ماه 30 روزه و پنج روز اضافی به نام پتک می باشد که سر جمع همه ساله 365 روز کامل می باشد و از آنجایی که سال شمسی هر چهار سال ( و بعضی دوره ها هر پنج سال به خاطر اینکه کبیسه در سال پنجم واقع می شود. ) ، یک سال کبیسه است بنابراین تقویم فرسی هر چهار سال یا به ندرت پنج سال یک روز عقب می افتد و بعد از یک دوره 120 ساله به ماه دیگر می رود برای مثال سال 1392 که اول فروردین شمسی مصادف با اول ارکماه بوده است در سال 1512 اول فروردین از ارکماه گذشته و به دِماه می رسد.

اول فروردین در چهار سال با یک روز از ماه فرسی برابر می باشد (عید در چهار سال در یک روز واقع می باشد) و در سال پنجم یک روز جلو می رود (در سال 1392 که اول فروردین برابر با اول ارکماه بود در سال 92و 93و 94و 95 ، اول فروردین برابر با اول ارکماه می باشد و در سال 96 اول فروردین با دوم ارکماه مصادف می شود و اول ارکماه که تا سال قبلش با اول فرودین برابر بود به 30 اسفند اختصاص پیدا می کند) ( البته بیان این مطلب نیز مهم است که در همه دوره ها کبیسه در سال چهارم واقع نمی شود و در هر دوره هفت تایی یا هشت تایی کبیسه در سال پنجم واقع می شود. )

اول فروردین بعد از سال 96 تا سال 1399 برابر با دوم ارکماه است و در سال 1400 اولین روز شمسی مصادف با سوم ارکماه می شود.

گردش سال در تقویم فرسی "سیاماه" است یعنی اولین ماه تقویم فرسی و ترتیب ماه های فرسی به شرح زیر است:

1.سیاماه 2.کرچماه 3.حرماه 4.تیرماه 5.مردال ماه 6.شروین ماه 7.میرماه 8.اونماه *پتک 9.ارکماه 10.دِماه 11.وهمن ماه 12.عیدماه

سیاماه و عیدماه به عنوان اولین ماه و آخرین ماه سال در تقویم فرسی در بین طایفه عمران و ملکشاه به ترتیب به نام های نوروزماه و فِردین ماه مشهور می باشد ، همچنین بعضی ها مردال ماه را ملدارماه نام می نهند.

پنج روز پتک همیشه بعد از اونماه و قبل ارکماه محاسبه می شود و بهار فرسی نام دارد به عنوان اشاره ارکماه ، دِماه و وهمن ماه بهار فرسی است 

اولین روز از هرماه مارمه نام دارد ، بیست و نهم هر ماه آخر نِه و سی ام هر ماه ماه سر نامیده می شوند.

نظم خاصی هم در مارمه هر ماه می باشد به این صورت که مارمه یک ماه با ماه بعدی دو روز جلو می افتد یعنی اگر در سال 93 مارمه ارکماه جمعه بود ، مارمه دِماه یک شنبه ، وهمن ماه سه شنبه ، عیدماه پنج شنبه ، سیاماه شنبه ، کرچماه دوشنبه ، حرماه چهارشنبه ، مردال ماه جمعه و به همین صورت بقیه ماه ها یعنی مارمه این ماه و ماه بعدی در بین ایام هفته یک روز در میان جلو می رود.

در ماه های فرسی همیشه یکم ، هشتم ، پانزدهم ، بییست و دوم و بیست و نهم هر ماه در یک روز از ایام هفته می باشند که در ارکماه سال 93 تمامی این تاریخ روز جمعه می باشد ، در دِماه یکشنبه ، وهمن ماه سه شنبه و … مانند قانون مارمه

از ویژگی های این تقویم که برای اولین بار بعد از چندین هفته تلاش در آخرین روزهای سال 92 به چاپ رسید ذکر برخی از رویدادهای مهم بندپی در سالیان گذشته و همچنین تاریخ دقیق جشن هایی مثل تیرماه سیزه شو و بیست و شش عیدماه است که در زیر هرماه و در تاریخ خاص همان روز نوشته شده است

از رویدادهایی نیز که در تقویم نگاشته شد تاریخ 12 تیر سال 36 روز زلزله بزرگ بندپی بود که این روز در آن سال برابری میکرد با 1 عیدماه (روز مارمه عیدماه) فرسی که خود سندی برای محاسبه تقویم تا به امسال و کمکی برای ما شد. با یک حساب سرانگشتی اول فروردین سال 1337 بدست می آید یعنی 22 اونماه و بعد از سال 37 ، 14 سال کبیسه رخ داد که سبب بالا آمدن 14روزه روزهای فرسی در تطبیق با روزهای شمسی گشت یعنی دقیقا اول فروردین 1392 که بعد از سال کبیسه 1391 واقع گشت برابری کرد با اول ارکماه فرسی.در آن چهارده روز ، روزهای اونماه به پایان رسید و همچنین از پنج روز پتک هم عبور کرد تا در سال 92 به ارکماه برسد.

امید است این تقویم قدم کوچکی در جهت حفظ سنت بزرگان و سندی برای آیندگان این مرز و بوم گردد.

 

۱۵ پاسخ

  1. باسلام وتشکر از مطالب بسیار عمیق هر چند کوتاهتان لطفا کتابی در رابطه با گاه شمار فرسی معرفی بفرمایید که بتوانم بیشتر در این رابطه اطلاع کسب نمایم  موید باشید

  2. سلام با تشکر مدیریت سایت که من مدتها دنبال این تقویم بودم.خله خله ممنون دارمه اشالله شمه عذبون بوه.مازندران یعنی تاریخ طبری.همراه با نماد همیشه پرآوازه اش حاج شیخ موسی نماد بندپی.

  3. با سلام . خیلی خیلی جالب بود . زحمت زیادی کشیدید . گفتمان شرق و غرب مازندران هم زیبا بود .
    برای جا افتادن بیشتر این تقویم و تاریخ مطالبی که در سایت قرار می دهید در کنار تاریخ شمسی رایج ، تاریخ طبری را هم قرار بدهید . ضمن اینکه هم صدایی تریبون های رسمی تر و همایش ها و … هم برای تحقق این هدف لازم و ضروری است .

    1. درود ، ما سعی می کنیم از این به بعد تاریخ تبری همون روز رو در کنار تاریخ شمسیش بزاریم البته شاید در قالب جدید کلا یه روزشماری طراحی کنیم که تبری باشه – امیدوارم که مسئولین هم کمی به این تقویم توجه کنند 

  4. سلام
    دقیقا شمه حرف ، درسّه! و ونه همینجور تقویم تبری ره حساب هاکنن چون سال های کبیسه ای دله به مشکل خرنه و همیشه مه وسّه سوال پیش امو که اینان سالهای کبیسه ای دله اون اته روز اضافی ره چکار کننه؟؟؟
    حتی از قدیمی ها هم سوال کردمه وشون گتنه از قدیم اما ره بوتنه که ارکه ما از ۵ روز بعد سال تحویل شروع وونه و حلا هم همینجور هسّه!
    الان که شما حساب هاکردنی کار خیلی خبی انجام هادانی و ان شاالله افرادی که سالنامه چاپ کننه شمه حرف ره بشنوئن و وره هر ۴ سال تغییر هادن و این تفکر که حتما ارکه ما از ۶ فروردین شروع وونه ان شاالله از ذهن همه مازندرانی ها پاک بووشه!

    1. درود بر ته برار مازرونی ، ما هم وقتی این تقویم ره برای اولین بار امسال چاپ هاکردمی خله ها به ما ایراد بیتنه که چسه ۱ فروردین ۱ ارک ماه بیّه ، خله ها وسّه توضیح هدامی اتی قانع بینه و اتی هم قانع نینه.همین اشتباه حساب هکردن باعثه زمان برگزاری آیین باستانی ۲۶ عید ماه عقب جلو کفنه و کم کم دره از بین شونه.

  5. سلام
    پس شما در حال احتساب نجومی سالها هسنی که ماه ها ره طبق سال کبیسه به سمت جلو تغییر هادین با این حساب پس تقویمی که بندپی دله استفاده وونه با تقویمی که بقیه جاهایی مازرون استفاده وونه فرقی نکننه البته تنها تفاوتی که وجود دارنه تفادت در نام ماه ها هسه که مثلا اکثر نقاط شرق مازندرانی دله گننه سیوما ولی از امل تا چالوس گننه فردینه ما أی دباره از تنکابن تا کل گیلون گننه سیاما البته بعضی جاها هم گننه نوروزما ، یا مثلا عیدما ره از امل تا چالوس گننه نوروزما البته بعضی جاها مثل بخش کجور نوشهر و همچنین بلده نور وره گننه نرزما یا مثلا هرما ره نوشهر و نوری دله گننه خرما و … البته اته نکته ره اشاره هاکنم که از بیش از چند صد سال پش ، تقویم تبری ره طبق سال کبیسه حرکت ندانه و در واقع همون جور بمونسه و از همون موقع اول ارکه ما مطابق با ۶ فروردین هس وه و تا الان همینجور بمونسه و اگه الان بخواهیم وره حساب هاکنیم ونه تاریخ دقیقی که دیه تقویم تبری ره طبق سال کبیسه حساب نکردنه ره بدونیم بعد از همون موقع هر ۴ سال اته روز وره حرکت هادیم جلو تا به الان برسیم و بوینیم ارکه ما چندم هسه! طبق تقویم تبری که سالها چه به همت گروه تبری و چه به همت گروه پارپیرار چاپ وونه اول ارکه ما ره مطابق با ۶ فروردین حساب کننه و حلا هیچ کس از تاریخ دقیقی که تقویم تبری دیه طبق سال کبیسه تغییر نکرده و وره حساب نکردنه ره خور نارنه یا لااقل اگه کسی خور دارنه ، نشیه تقویم تبری ره طبق سالهای کبیسه تغییر هاده … اسا من دقیق نممه شما از همون اولی که تقویم تبری طبق سال کبیسه حرکت نکرده ره حساب هاکردنی و برسینی به این که ، امسال ۱ ارکه ما برابر با ۱ فروردین هسه یا نه اگه واقعا از اون اول حساب هاکردنی اته خسه نباشید جانانه به شما عرض کممه چون واقعا خدمت بزرگی به تقویم تبری هاکردنی و چه خار هسه به گوش افرادی که تقویم چاپ کننه برسانین که ۱ ارکه ما سال ۱۵۲۵ تبری برابر با ۱ فروردین ۹۳ هسه نا ۶ فروردین چون سالها هسه از قدیمی ها اشنومه که ارکه ما ره از ۶ فروردین شروع کننه و حلا هم ارکه ما ره همین روز دوننه! و سالنامه تبری دله هم از ۶ فروردین شروع کننه

    1. سلام امیرجان

      مبنای محاسبه ما در این تقویم سخنان بزرگان ما در بندپی بوده است حتی کسانی که سواد خواندن و نوشتن هم نداشته و از تقویم شمسی جز لحظه تحویل سال چیز دیگری را به حساب نمی آوردند چون خود بر مبنای این تقویم حرکت کرده و کار می کردند و ما با محاسبه برخی تاریخ ها که این ها می گفتند مثل همان زلزله سال ۳۶ که ۱۲ تیر را برابر با ۱ عیدماه آن سال می گویند حساب کردیم حتی سر سوزنی جابجایی نداشته و دقیق بوده است که آنها هم اعتقاد به این دارند که عید امسال برابر با مارمه ارکماه است که با حساب های ما همخوانی دارد
      اما این که اول ارکماه برابر با ۶ فروردین باشه جای یک سوال براش پیش میاد همه قبول دارن که پتک قبل از ارکماه و بعد اونماه محاسبه میشه در سال های غیر کبیسه مشکلی نداره اما در سال کبیسه که ۳۰ اسفند اضافه میشه و سال ۳۶۶ روزه میشه ماه های فرسی که ۳۶۵ روزه تاریخ ۳۰ اسفند چه روزی از تاریخ فرسی را به خودش اختصاص میده؟

      ما گفتیم که در سال کبیسه ۱۳۹۵ اول ارکماه مختص ۳۰ اسفند ۹۵ میشه و اول فوردین سال ۹۶ دوم ارکماه
      فقط همین سوال برای آنهایی که اعتقاد به این دارند که اول پتک اول فوردین شمسی هست کافیه “در سال چهارم که کبیسه میشه اون یک روز اضافی که سال شمسی داره چه روزی از ماه های فرسی میشه؟

      متاسفانه این باور آنقدر گسترش یافته که الان دیگر کسی به این گفته های ما توجه نمی کنه حتی در خود منطقه ما اما ما امیدواریم روزی برسه که این تقویم گسترش پیدا کنه و آنچه ما در حال نابودی و فراموشی آن هستیم احیا بشه البته به شکل صحیح و درستش

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دسته‌ها
آمار سایت
  • ۰
  • ۹۹۷
  • ۱,۲۷۸
  • ۳۷,۴۹۴
  • ۲۶۴,۸۵۳
  • ۷,۹۷۴,۲۸۴
  • ۶۵,۰۴۸
  • ۷۲۸
  • ۷,۲۸۸
  • ۲۴ اسفند, ۱۴۰۰